Iste bu yuzden .Bu yeni kita ABD o kadar ilginc bi ulke ki genel toplum ve hukumet zihniyetini cok ince nuanslardan bile cikarabiliyorsunuz.Hic merak ettiniz mi Mc Donald's a gittiginizde Caesar salad Big Mac ten neden daha pahali?Ya da herhangi bi restoranta, fast food restorantina gittiginizde daima salata menuleri etli, et iceren menulerin fiyati kadar olur ya da daha fazla? Zira Amerikan hukumeti ureticilere yaptigi federal yardim ve odemelerinde et ve sut urunleri uretimine daha fazla yardim ve odeme yapmakta. Yukardaki grafikte ile sebze -meyve uretimine ,tahil uretimine, ve seker yag uretimine yaptigi yardimlar mevcut. Et ve sut urunlerine yapilan yardim grafikte de goruldugu gibi digerlerini ezip geciyor. Bunun ise tek nedeni var. Et ve sut urunlerinin daha tuketilebilir ve et ve sut urunlerinden daha cok tuketilebilecek urun uretilebilmesi. Yani cok cesitli olmasi.Yani ekonomiye daha dogrudan kazandirilabilirKisaca tamamen duygusal yani All about the benjamins.

Ayni zamanda hukumetin saglik politikalarina gore bir insanin almasi ongorulen besinler ise grafigin sag tarafinda. Soldakine gore buyuk tezatlik gosteriyor zira yapilan yardim ve odemelere gore tuketilmesi ongorulen sebze ve meyve miktari cok fazla.

Dolayisiyla marketteki, fast food restoranindaki sebze ve meyveler bu yuzden daha pahali.Insan sagligi icin onemi buyuk ama hukumet ekonominin donmesi icin yardim ve odemelerdeki aslan payini et ve sut urunlerine veriyor.

Abd'de karayolu agi genis ve orumcek agi gibi kompleks oldugundan eger arabaniz varsa arabanizda illaki bir gps aleti tasimak Islam'in 5 sartindan biridir.O yuzden evin yakinindaki Radioshack adli elektronik alet edavat tedarikcisi ve saticisinin yolunu tuttum.Etrafimda herkes tomtom adli firmanin gps ini kullandigindan bende tomtomu tercih ettim.Klasik suru mantigina uydum tabi.Halbuki daha ucuz bi gps aleti vardi nerdeyse ayni ozelliklere sahip.Ama eger bi urun hakkinda hicbirsey bilmiyorsaniz ve nette arastirdiktan sonra nerdeyse birbirinin aynisi ozelliklere sahipse alacaginiz alet cevrenizdekiler ne kullaniyosa o olsun.Bunun ister psikolojik ister bilimsel yonleri olabilir tartisabiliriz ama simdiki bahsetcegim konu bu degil. Evet urunu sectim begendim ve kasada hanim kizimizin depodan urunu getirmesini beklemeye koyuldum tabi benimle birlikte gelen amerikan kulturu ile buyumus kuzenim hemen etrafa saldirmaya basladi abi su indirime girmis alalim mi , abi i home lar 30 dolara inmis alsana vs diye. Halbuki indirime giren i home degil i home gorunumlu hoparlorler idi.Onune I pod Touch koyarak hoparlorlu alete i home havasi katarak sazan avlama pesindeler.

Neyse dilinde piercing , burnunda hizmali , agzini yayarak konusan sarisin muhtemelen obezite standartlarinda amerikan kizimiz elinde benim gps aleti diger elinde ise 3 tane urun getirdi. Masaya biraktigi urunler arasinda benim tomtom markali gps cihazi ile birlikte deri gps cihazi kutusu, gps cihazinin ekraninin cizilmesini onleyen ince naylondan ekran koruyucu ve gps cihazi icin belkide hic kullanmayacagim sacma sapan soket takimi getirdi.Oncelikle garanti satin alip almak istemedigimi sordu ben ise yanninda standart olarak vermiyolarsa ustune para verip almak istemedigimi soyledim ilk taarruzu basariyla atlattim.Amk madem urettigin urunu kalitesinden ve devamliligindan emin degilsin ne diye satiyosun bide utanmadan yaninda garanti satmaya calisiyosun.Iyi biz bosuna muhendislik okuyoruz valla orta kalite yap mali yaninda da garantisini sat muhendislik nerde kaldi o zaman?(kirilmalara karsi degil bu garanti sadece bozulmaya karsi)Sonra gps cihazinin yere dusurup kirilmamasi icin deri kutuyu isteyip istemedigimi sordu onuda basariyla savusturdum ama durum artik dayanilmaz hal almisti zira actim ve bir an once tomtomumu alip yagli , gobekli vucudumu yandaki subwaye atmak istiyordum.Sonrasinda ise gps cihazinin ekraninin cizilebilecegini ve yol tarifini goremeyebilme ihtimalimden dolayi koruyucu alip almak istemedigimi sordu iste o anda benim simsekler cakmaya basladi.Ulan gormeyi engelleyecek kadar gps cihazi bi kazaya maruz kalsa,  gps calisirmiki be gerizekali.Aslinda hararetli bi tartismaya girmeyi isterdim ama dedigim gibi hem actim hemde ne zaman boyle icimdeki siniri bosaltip agiz dalasina girmek istesem ingilizcede sacmalamaya basliyorum.Neyse sinirli olarak'' i just want to buy device '' diyerek kadinin bana kakalamaya calistigi soketlere sira gelmeden parayi odeyip dukkandan ciktik.Her ne kadar tezgahtar kiza sinirlensemde isin asli aslinda farkli ve baska boyutta.
Burda anlatmak istedigim Amerikan ekonomisinin cok odakli olarak birbirinden beslenmesi. Basit bir Gps cihazindan case logic adli sirket gps kilifi-kutusu satarak faydalanacak, adini bilmedigim bir baska firma ekran koruyucu satarak bu satistan kendine fayda saglicak, bir diger soket firmasida ayni sekilde..

Bir diger ornek ise hemen 10 dk sonra Subway'de yasandi.Basit bir chicken buffalo sandiwichine ranch sosu, mayonez, aci sosu, bbq sosu,ketcap,aci ketcap,hardal , amerikan peyniri, prevelone, cheddar chese ve diger adini bilmedigim yiginla sos ve peynir cesidi var ve cogu fix olarak menulere konuyor. Basit bir sandvic satisindan bile bir cok sektor ozellikle amerikan peynir ureticileri(bir baska yazi dizisi olabilir. ingilizlerle girdikleri cheddar cheese -white cheese mucadelesi) kazaniyor.

Nba maclarinda etrafta istemediginiz kadar sos, pecete gibi aldiginiz urunu tamamlayan urunler bol olarak bulunmakta.ister ihtiyaciniz olsun ister olmasin.Yani  washington dc'deki nba takimi washington wizards maclarindaki nachos satisindan Kentucky'deki cheddar cheesee ureticiside , san fransisco da jalapeno ureticisi de kar yapiyor. Aman sizde benim gibi nachos u sade yemeyi sevenlerdenseniz gozunuz tezgahtarda olsun zira daha siz agzinizi acmadan nachosnun ustune erimis cheddar cheese, aci domates sosu, aninda basur yapan jalapeno biberlerinden boca edilmistir bile..

Amerika da bir sandvic bir hamburger bir pizza siparis ettiginizde genelde icinde ne olsun degil icinde ne olmamasini soylemeniz gerekmekte.Cunki bu ulkede is sektorleri birbirlerini kullanarak birbirinden besleniyor.Amerika da bir markete girdiginizde sade bir patates cipsi bulmak cok zor. Hepsi cheddar cheese, white cheese, jalapenolu bilmem neli cips. Basit katkisiz, sossuz sade patates cipsleri kucuk reyonlarda arada kalmis sekilde ve DIGER EKSTRA SOSLU, PEYNIRLI CIPSLERDEN DAHA PAHALI.Hollywood filmlerinde gordugumuz devasa boyuttaki dondurmalarda ayni sebebten oturu gokdelen gibidir.Cikolata sosu, vanilya tozu, seker tozu, m&m sekerli degisik degisik sekerler..sirf degisik turdeki seker ureticilerine de para kazandirmak icin.Nasi olsa maliyet ayni.

Sonuc olarak bu topraklarda eger bir urunu oldugu gibi almak istiyorsaniz ,o urun icine bircok sey katilmis urunden daha pahali...

1. soru olan ''ilerki 20 yilda optimist olmaniz icin USA in  kuvvetli yanlari nelerdir'' anketine cogunluk Amerikan halkinin kuvveti , guclulugu gibi bi kendine guven iceren cevap verilmis.Diger seceneklerden daha cok bu secenegin ankette 1. sirada yer almasi ilginc degilmi? Tartisilmasi gereken budur.

2.soru tam tersi eksiklikleri sorulmus.En fazla oran ile kaynaklarin iyiye kullanilmamasi buyuk oyu almis.Yine kendine guveni gosteren bir cevap.

Asagida 10 yillik tarihler sirasiyla USA in o donemki sorunlari , issizlik orani, tuketici guven endeksi,ulke memnuniyeti , ulkenin en buyuk sorunu ve donemin sarkisi gibi kisa ama donem hakkinda fikir edinilebilecek carpisi sayilar, oranlar ve aciklamalar var. En cok takildigim ise o donemin billboardlarindaki sarkilar 2010 yilinin Billboardina bakip durumu anliyabiliyorsunuz Acaba her donem kendi sarkisini mi cikariyor , yoksa sarki o donemimi yaratiyor.. Karar sizin.. linklerdeki sarkilar esliginde o yillardaki parametrelere bi goz atin derim. Klavye basinda oturup 3h cilik yada ataturkculuk oynamaktan daral geldiyse kat be kat iyidir bu. Kavramlarla kafanizi bogmayin etrafiniza bakin yeter.Ya da en azindan ben oyle yapiyorum

70ler ve sarkimiz Raindrops Keep Fallin on my Head -by B.J. Thomas

Sene 80ler Sarkimiz Please Dont go -KC and The Sunshine Brand)

Sene 90lar ve sarkimiz Another Day in Paradise - Phil collins

sene 2000 sarkimiz Smooth- Santana

vee sene 2010 sarkimiz Tik Tok - kesha

West Virginia'da tavuk ciftligi bulunan Josh Frye devasa ciftligindeki kumeste yetistirdigi tavuklari isitmak icin gasifier denilen bi process  kullaniyor.Gasifier'in gorevi tavuklar icin gerekli olan 90 F lik sicakligi uretmek.Bu sicakligi uretmek icin red neck amerikali arkadasimiz Josh Frye yillik 30.000 $ lik Propan gazi kullanmak zorunda.Propan gazi yandiginda atmosfere carbon gazi vermekle beraber dogayi tehdit ederek ''global warming'' in ekmegine yag surmekte.Bunu goren red neck Josh amcamiz ciftliginde yillik 800.000 tavugun bulundugunu animsayarak bu tavuklarin boklarindan gerekli olan isi enerjisini elde edip edemeyecegi kafasina dank etmis ve sonunda gerekli olan sicakligi %80 oraninda bu tavuk bokundan(manure) elde etmis.Buraya kadar hersey Hurriyet gazetesinin dis haberler servisi menseili sikkodan haber gibi gelebilir.Ama bu tavuk boku(manure) reaksiyona girdiginde cikti olarak carbon yonunden zengin biochar denilen bir fertilizer yani bir cesit gubre , topragin verimini arttiran bir madde ortaya cikartiyor. Bunun yaninda bu biochar topragin verimini arttirmakla beraber kuresel isinmanin bas tetikleyicisi olan carbon gazinin topraga baglanmasini 100 kat arttirici bir islev goruyormus The Maryland University arastirmalarina gore.Tabi rock & roll dinleyip elden budweiserini eksik etmeyen bizim Red Neck Josh Frye bu isi ticarete dokmede gecikmemis. E tabii yillik kapasitesi 800.000 tavuk olan ciftligi yilda 600 ton tavuk boku ,gunde 9.000 pound biochar uretiyor.Daha simdiden New Jersey'e kadar genislikte bi pazar yaratmis kendine ve ilk olarak 1.000 $ degerinde biochar satmis o cevre etrafinda.Ayni zamanda Josh Frye amcamiz innovasyon calismalarina bile baslamis ve urettigi biochardaki carbon miktarini arttirmaya calisiyormus. Bunu yaparken urettigi biocharin tadina bakiyor ne kadar eksi ve yutulmayacak derecedeyse biochardaki carbon orani o kadar iyi diyor. Tabi Red Neck Josh amcamiz espiri yapiyor laf aramizda Amerikadaki Red neckler her ne kadar kaba saba,ayi,  Turkiye ile kiyaslarsak Sivas yoresi insani olsalarda cok espirili insanlardir. Saka bir yana bu carbon orani icin duzenli olarak universitelere ve belli kuruluslara ornekler gonderiyor ve biocharinin kalitesini korumaya ve arttirmaya calisiyor.Daha simdiden risk yatirimcilarinin kiskaci altinda kalan Josh The Red Neck cogu greenpeace tarzi kuruluslarin mercegi altina girmeyi basarmis ki Al Gore'un bile dikkatini cekmis. Soyle diyor Al Gore(Turkceye cevirmiyim asiti kacmis cola gibi olur yoksa) : ''The chicken poop could be worth more than the chickens'' .. ilahi Al Gore sen adami oldurursun diyerek Serdar Turgut yavsakligini da elden birakmayayim.Is o kadar ciddi yani eger ABD de bir isin basina venture investorslar ususuyorsa ki Josh Frye amcamizin basina ususmuz o isin yatirimcilik icin deger bir pazari olusacagi kesindir.Icinizden hangisinin bu yatirima girecek cesareti ve parasi var bilmiyorum ama bu dunyanin bi kosesinde boyle seyler ile voleyi vuran insanlar var onu bilin yeter ve dunyanin memuriyetle ve yahut Kayserili ,igrenc cok yagli tandir kebabi yemis, yaglarin akp biyigina bulasmis bir sekilde BMW X5 ne binen bir kobicinin altinda 3-5 kurusla muhendislik yaparak hayatin gecmeyecegini aklinizdan cikartmayin.
Eger sizde Amerikalilar gibi salaklik cizgisi ile biraz ustunde gelip gidiyorsaniz asagidaki grafik ile yukarda sacmaladigimin aslinda ne oldugunu anlayabilirsiniz.

Meraklıları için Yetkin Rent a Car genel koordinatörü Ergin Şahin'den Land Rover analizi..

--
80 li yıllarda daha çok araziye yönelik üretilen SUV modeli 2 metrelik balçıklardan geçerek sınıfının en iyisi olduğunu bizlere kanıtlamıştır .1995 de İngiliz asilzadesi olarak da adlandırılan range rover arazı canavarı sıfatından sıyrılıp lakabına yakışır modeller üretmeye karar vermiş görünüyor..Gerek aracın yüksekliğinde gerekse donanımına eklenen lüks secenekler aracı asfalt asilzadesine çevirmiş 2005 yılında ingilteredeki üretim bantlarından çıkan R.R. sport modeli range rover firmasının artık off road anlayışı ile bir ilgisinin kalmadığını göz önüne sermiştir.

Ergin Şahin 2009

Öyle bir fast food değerimiz var ki sunuşu bile az çok menülerde gösterilen ile aynı.. Lotodan para çıkarsa İstanbul'da döner - fast food restoranları açcam..Projesi hazır , parayı bekliyorum..ONDY'S Döner- Fast Food için Üretim sistemi tasarım sunumum ektedir. Araklayıp kullanmak isteyenler mail atıp maliyet raporlarını ve diğer rapoları da isteyebilir. Bu da bi iyiliğimiz olsun.

İşini dünyadaki en kutsal görev sanmış, gece gündüz travis bickle tarzı işiyle meşgul olan , 700 tl maaşıyla Donald Trump havasından geçilmeyen plaza insanlarına gelsin..Kravatlı Üsb.

İyi
-Meyve reyonu piyasaya göre aşırı ucuz ve taze.
-konserve ve bakliyat reyonu diğer marketlere göre daha hesaplı( 1 ytl civarı).
-Ferah market tasarımı.
-ürün çeşidi bolluğu.
-Bim de göremediğimiz tekel markalar.
-küçükyalı şubesindeki kasiyer daşş gibi.
Kötü
-Alkollü ürün yok
-Ürün etiketleri havalarda, görmek maharet istiyor.
-tek kasa var.
- dondurulmuş gıda reyonu göze batıyor , bir düzen yok, buz dolabı değiştirilmesi gerek.
-ismine ısınamadım, teyzelerin bime gidiyorum demesi, a101 e gidiyorum demesinden daha bombastik.